გიორგი ტუმასიანის გზა
გავლენა
2023 წლის შემოდგომაზე დაგროვილმა გამოცდილებამ და პირადმა განსაცდელებმა ჩემი საზოგადოებრივი საქმიანობის მიმართულება შეცვალა. სომხეთის უსაფრთხოებისა და საქართველოს დემოკრატიული მომავლისთვის ბრძოლა ჩემთვის სულ უფრო მეტად ერთ საკითხს უკავშირდებოდა: როგორ გვექცია საზოგადოების ნება და ცოდნა ქმედით სახელმწიფო ინსტიტუტებად. სომხურ საზოგადოებრივ სივრცეში ჩემი მონაწილეობის გაფართოება და საქართველოში მიმდინარე სამოქალაქო დაპირისპირება ამ საკითხის გარშემო ჩემი მუშაობის ორ ურთიერთდაკავშირებულ მიმართულებად იქცა.
ჩემი ერის დახმარების ერთადერთი სურვილით ვიხელმძღვანელე და სომხურ ანალიტიკურ და საინფორმაციო სივრცეში შევედი. თავდაპირველად ეს ცალკეული ექსპერტული კომენტარები და ინტერვიუები იყო. თუმცა თანდათან მიმდინარე მოვლენების ანალიზიდან სომხეთის კრიზისის საფუძვლად არსებული სისტემური მიზეზების შესწავლაზე გადავედი.
2023 წლის დეკემბერში პირველი შვება ვიგრძენით: ევროკავშირმა საქართველოს ევროკავშირის წევრობის კანდიდატის ოფიციალური სტატუსი მიანიჭა. ჩემთვის ეს შეურიგებელი სამოქალაქო წინააღმდეგობის მნიშვნელოვანი შედეგიც იყო. მარტის ბრძოლის დროს კანონპროექტის უკან გაწვევის შემდეგ ამ გადაწყვეტილებამ ახალი იმედი მოგვცა, რომ ქვეყნის ევროპული გზის დაცვა და განმტკიცება შესაძლებელი იყო.
მაგრამ 2024 წლის მარტში ის საფრთხე დაბრუნდა, რომლის წინააღმდეგაც წინა წლის მარტში ვიბრძოდით. ხელისუფლებამ „უცხოელი აგენტების“ შესახებ კანონპროექტი კვლავ წარადგინა და აჩვენა, რომ მისი წინა გაწვევა პოლიტიკური კურსის ცვლილებად არ ქცეულიყო. კვლავ ქუჩებში აღმოვჩნდით. ამჯერად სისტემა ცივსისხლიანი სისასტიკით მოქმედებდა: რეპრესიული კანონები პარლამენტში გაიტანეს, ხოლო ზეწოლამ ინდივიდუალური დევნის დონეს მიაღწია. საპროტესტო აქციების ლიდერებს, მათ შორის მეც, ფიზიკური ანგარიშსწორებით ტელეფონით გვემუქრებოდნენ. კონტროლს დაქვემდებარებული ძალოვანი სტრუქტურები უმოქმედოდ იყვნენ, მაშინ როდესაც უკანონო ბანდები უშუალოდ ჩვენს სახლებთან სისტემურ თავდასხმებს ახორციელებდნენ, ხოლო ჯარიმებისა და სასამართლო დევნის ადმინისტრაციული კონვეიერი ჩვენი წინააღმდეგობის პარალიზებას ცდილობდა.
ამჯერად წინააღმდეგობამ კანონის მიღება ვერ შეაჩერა. ჩემი შეფასებით, ეს ავტორიტარული ხელისუფლების განმტკიცების სახიფათო შედეგს აჩვენებდა: როდესაც ხელისუფლება საკუთარ ხელში ძალოვან, ადმინისტრაციულ და სასამართლო ბერკეტებს აერთიანებს და მათზე დამოუკიდებელ კონტროლს ზღუდავს, ფართომასშტაბიანმა სამოქალაქო პროტესტმაც შეიძლება ვეღარ შეცვალოს მისი გადაწყვეტილებები. 2023 წელს საზოგადოებრივმა ზეწოლამ ხელისუფლება ჯერ კიდევ აიძულა, უკან დაეხია. 2024 წელს უფრო განმტკიცებულმა სისტემამ იმავე ინიციატივის გატანა შეძლო, საზოგადოებრივ პროტესტს გაუძლო და მისი მონაწილეები დათრგუნა. ჩემთვის ამ განსხვავებამ გამოკვეთა, რაოდენ სახიფათოა ხელისუფლების კონცენტრაციის იმ ხარისხამდე დაშვება, როდესაც საზოგადოება სახელმწიფო გადაწყვეტილებებზე მშვიდობიანი გზით გავლენის მოხდენის შესაძლებლობას კარგავს.
2024 წლის 11 სექტემბერს მამაჩემი გარდაიცვალა. სამყარომ ჩემთვის ყოველგვარი აზრი დაკარგა. 2024 წლის შავი შემოდგომა აბსოლუტური ეგზისტენციური სიცარიელის პერიოდად იქცა. მამამ თავისი მთავარი ანდერძი დამიტოვა — ჩვენი საერთო გზის გაგრძელება და სომხეთის პატრონობა. მამის ანდერძის აღსრულება ჩემი ცხოვრების გაგრძელების აზრად იქცა.
საქართველოში 2024 წლის 26 ოქტომბრის საპარლამენტო არჩევნების წინ გაერთიანებული ოპოზიციის დასკვნით მრავალრიცხოვან აქციაზე თბილისის თავისუფლების მოედანზე შეკრებილი ათიათასობით მოქალაქის წინაშე ქართულად და სომხურად გამოვედი სიტყვით. არ ვიცი, როდის და ვინ გამოვიდა ამ მოედანზე ბოლოს სომხურად. ჩემთვის ეს გამოსვლა მნიშვნელოვანი სიმბოლო იყო — საქართველოს საერთო სამოქალაქო ბრძოლაში სომხური თემის ხმის გაჟღერების შესაძლებლობა. საზოგადოებას და განსაკუთრებით საქართველოს სომხურ თემს ღიად მოვუწოდე, ხმა დემოკრატიული ძალებისთვის მიეცათ, რადგან მესმოდა, რომ საქართველოსა და სომხეთის დემოკრატიული მომავალი ერთმანეთთან განუყოფლად არის დაკავშირებული.
26 ოქტომბრის არჩევნების შემდეგ, ოფიციალური საბოლოო შედეგების თანახმად, მმართველმა „ქართულმა ოცნებამ“ ხმების დაახლოებით 54% მიიღო, ხოლო ყველა დანარჩენმა პარტიამ ერთად — დაახლოებით 46%. საერთაშორისო და ადგილობრივმა დამკვირვებლებმა დარღვევები, ამომრჩევლებზე ზეწოლა და ხმის მიცემის ფარულობასთან დაკავშირებული პრობლემები აღრიცხეს. ოთხივე ოპოზიციურმა ძალამ შედეგების სანდოობა სადავოდ გახადა და მათ აღიარებაზე უარი თქვა.
ჩემი გამოსვლა და არჩევნებში მონაწილეობის მოწოდება იმ რწმენას გამოხატავდა, რომ სომხურ თემს საკუთარი ხმითა და პასუხისმგებლობით უნდა მიეღო მონაწილეობა ქვეყნის საერთო მომავლის ფორმირებაში. თუმცა არჩევნების გარშემო შექმნილმა კრიზისმა ავტორიტარული ხელისუფლების განმტკიცების კიდევ ერთი შედეგიც აჩვენა: სახელმწიფო ბერკეტების მმართველი ძალის ხელში კონცენტრაცია თავად საარჩევნო პროცესს აზიანებს. როდესაც ამომრჩეველზე ზეწოლა შესაძლებელი ხდება, ხოლო მისი ნების თავისუფალი გამოხატვა და ხმის მიცემის ფარულობა საკმარისად დაცული არ არის, არჩევნები ხელისუფლებაზე საზოგადოებრივი კონტროლის უზრუნველყოფის უნარს კარგავს. ჩემი შეფასებით, საქართველოში ქუჩის პროტესტის ჩახშობა და საარჩევნო პროცესის დაზიანება ხელისუფლების იმავე კონცენტრაციის ურთიერთდაკავშირებული გამოვლინებები იყო.
არჩევნების შემდეგ შექმნილი კრიზისი ახალ ეტაპზე 2024 წლის 28 ნოემბერს გადავიდა, მას შემდეგ, რაც პარტია „ქართულმა ოცნებამ“ ევროინტეგრაციის პროცესის შეჩერების შესახებ ოფიციალური განცხადება გააკეთა. ქვეყანა სახალხო პროტესტის ახალმა, უპრეცედენტო ტალღამ მოიცვა. ამ ბრძოლის უშუალო ეპიცენტრში აღმოვჩნდი და სამოქალაქო მოძრაობა „ერთიანობის“ ერთ-ერთი ლიდერი გავხდი. მომდევნო თვეებში სახელმწიფო ზეწოლის აპარატის მთელი სიმკაცრის გამოვლა მომიწია — სასტიკი დარბევები, ღამის სიცივეში წყლის ჭავლის დარტყმები, ცრემლსადენი გაზი და ერთი წლის განმავლობაში ერთმანეთის მომდევნო ოთხი სასამართლო პროცესი ჩემ წინააღმდეგ. თავისუფლება და სუვერენიტეტი სამუდამოდ არასოდეს გვეძლევა: ყოველი თაობა ვალდებულია, ისინი თავად დაიცვას და ამის ფასი საკუთარი უსაფრთხოებითაც გადაიხადოს.
ვიდეოები
2019 წელს ამ ბრძოლის ერთ-ერთი მონაწილე ვიყავი. ახლა, მოძრაობის ერთ-ერთ ლიდერად ყოფნისას, ლიდერობის პასუხისმგებლობასაც უფრო მკაფიოდ ვხედავდი. წინააღმდეგობა მხოლოდ საკუთარი სიმტკიცის გამოჩენის საკითხი არ იყო: ის ადამიანების უსაფრთხოებაზე, ბრძოლის გაგრძელების შესაძლებლობებსა და შემდეგ ნაბიჯებზე ფიქრს მოითხოვდა. ჩემთვის სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდებოდა არა მხოლოდ ადამიანების ფეხზე დაყენება, არამედ საერთო ნების ხანგრძლივ, ორგანიზებულ მუშაობად გარდაქმნაც.
პარალელურად გადავწყვიტე, საკუთარი დამოუკიდებელი ანალიტიკური პლატფორმა შემექმნა. სხვების ეთერში მოწვეული სტუმრის სტატუსით ყოფნისას გარდაუვლად ვეჯახებოდი ჟურნალისტური ფორმატების ჩარჩოებსა და კონკრეტული მედიაჰოლდინგების სარედაქციო პოლიტიკას. თავდაპირველად ეს YouTube-ზე სომხურენოვანი საავტორო პროექტი იყო, რომელიც ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებს ეძღვნებოდა. საზოგადოებრივი მოთხოვნა უზარმაზარი იყო: ადამიანები იაფფასიანი პარტიული პროპაგანდით იყვნენ დაღლილი; მათ ძირეული მიზეზების ღრმა ახსნა და, რაც მთავარია, მომავლის მკაფიო კონტურები სჭირდებოდათ.
2025 წელს ჩემმა საქმიანობამ უმაღლეს საერთაშორისო დონეზე მიიღო აღიარება. 2025 წლის აგვისტოში აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა „პერსპექტიულ ლიდერად“ მაღიარა და შეერთებულ შტატებში, ვაშინგტონში მიმიწვია. ეს ვიზიტი ისტორიულად გადამწყვეტი მოვლენების პარალელურად მიმდინარეობდა — 2025 წლის 8 აგვისტოს ვაშინგტონში ერთობლივი დეკლარაციის ხელმოწერისა და სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის მშვიდობისა და სახელმწიფოთაშორისი ურთიერთობების დამყარების შესახებ შეთანხმების პარაფირების დროს. ჩემი ვიზიტის მიზანი ამერიკულ პოლიტიკურ და საექსპერტო წრეებთან უშუალო სტრატეგიული კავშირების დამყარება იყო. 2025 წელს მკვლევრის სტატუსით შევუერთდი ბრიუსელში მოქმედ ანალიტიკურ ცენტრს EU Awareness Centre.
თავად საქართველოში 2025 წელს პოლიტიკური მოძრაობის „ჯერ საქართველო“ თანაინიციატორი გავხდი. იმ პერიოდში საქართველოს პოლიტიკურ და მედიაცხოვრებაში ჩემი მონაწილეობა მნიშვნელოვნად გაფართოვდა. ჩემთვის ეს სომხური თემის ხილვადობისა და ქვეყნის საზოგადოებრივი დღის წესრიგის ფორმირებაში მისი მონაწილეობის გაზრდის შესაძლებლობაც იყო.
2025 წლის ბოლოს, სომხური სამოციქულო ეკლესიის გარშემო გაჩაღებული უმძიმესი ინსტიტუციური და სულიერი დაპირისპირების დროს, პრინციპული სამოქალაქო ნაბიჯი გადავდგი. სამჯერ სპეციალურად თბილისიდან სომხეთში ჩავედი, რათა ჰოვანავანქში, თალინსა და ხაჩიკში საეკლესიო წირვებს დავსწრებოდი — წირვებს, რომლებსაც სომხეთის ერთგული, ნომენკლატურული იერარქიის წინააღმდეგ გამოსული და კტრიჭ ნერსისიანის მიერ სასულიერო წოდებაჩამორთმეული სასულიერო მამები აღავლენდნენ. იმ ყველაზე მწვავე და რთულ დღეებში საჯაროდ დავდექი პრემიერ-მინისტრ ფაშინიანის გვერდით — დამოუკიდებელი და სუვერენული სომხეთისთვის, გარე კონტროლისგან თავისუფალი სომხური სამოციქულო ეკლესიისთვის და იმ ბრძოლაში გამარჯვებისთვის, რომელიც მამაჩემთან ერთად ჯერ კიდევ 2018 წელს სამართლიანობისთვის დავიწყეთ.
ეს დაპირისპირება ჩემთვის 2018–2019 წლების გადაუჭრელ საკითხებთან დაბრუნებაც იყო. სახელმწიფოს გრძელვადიანი მშენებლობის თვალსაზრისით, სულიერი ინსტიტუტის რეფორმის გადადების წინა მცდელობას ღრმა მცდარ გათვლად ვაფასებდი. ჩემი შეფასებით, ამ გადაუჭრელმა პრობლემებმა 2025–2026 წლების კრიზისის გაღრმავებას შეუწყო ხელი.
ღიად და თანმიმდევრულად ვუჭერდი მხარს პრემიერ-მინისტრ ფაშინიანის კურსს, რომელიც სომხეთის სახელმწიფო სუვერენიტეტის განმტკიცებასა და ვაშინგტონის შეთანხმებების პრაქტიკულ განხორციელებას ემსახურებოდა. 2026 წლის 7 ივნისის საბედისწერო საპარლამენტო არჩევნების კონტექსტში საჯაროდ გამოვედი პრემიერ-მინისტრ ფაშინიანის მხარდასაჭერად და სომხეთის რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც მენდობოდნენ, მოვუწოდე, ხმა პარტია „სამოქალაქო შეთანხმებისთვის“ მიეცათ.
2026 წლის შუა პერიოდისთვის ჩემი საავტორო YouTube-პლატფორმა სრულფასოვან მრავალენოვან მედიაქსელად გადაიქცა, რომელიც გადაცემებს სომხურ, ქართულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე გადასცემს. ამ პერიოდში სომხურმა, ქართულმა, აზერბაიჯანულმა და საერთაშორისო მედიასაშუალებებმა ინტერვიუებსა და ანალიტიკურ დისკუსიებში რეგულარულად მიწვევა დამიწყეს. სამხრეთ კავკასიაში ჩემი გავლენა საზღვრებს გასცდა, ხოლო ასეთი ფართო მოცვა ყოველთვის დიდ პასუხისმგებლობას გულისხმობს.
2026 წლის ზაფხულში, როდესაც სამოქალაქო ინიციატივა „ჯერ საქართველო“ პარტიად ოფიციალური რეგისტრაციის ეტაპს მიუახლოვდა, დასაბუთებული სტრატეგიული გადაწყვეტილება მივიღე: თავი შემეკავებინა პარტიული შიდა იერარქიისგან და შემენარჩუნებინა დამოუკიდებელი, უპარტიო მრჩევლის სტატუსი. ინსტიტუციური გარემო ფხიზლად შევაფასე და მივხვდი, რომ პარტიული მოღვაწის სტატუსი ჩემი მოქმედების თავისუფლებას შეზღუდავდა. პრინციპული დამოუკიდებლობა, თვითმყოფადობა და მოქმედების სრული თავისუფლება შეუდარებლად უფრო ღირებული იყო, ვიდრე ნებისმიერი პარტიული თანამდებობა.
მთელმა ამ გზამ ჩემი საზოგადოებრივი საქმიანობის მიზანი უფრო მკაფიო გახადა: სომხეთის მომავალზე საუბარი სახელმწიფოს განვითარების პრაქტიკული პროექტით უნდა გაგრძელდეს. ქუჩის ბრძოლამ, სათემო მუშაობამ და საერთაშორისო გამოცდილებამ სხვადასხვა მხრიდან ერთსა და იმავე კითხვამდე მიმიყვანა — როგორ გვექცია მოპოვებული შესაძლებლობა გრძელვადიან სახელმწიფო ძლიერებად. ეს კითხვა განსაკუთრებული სიმწვავით 2026 წლის 7 ივნისს, ერევანში დამიდგა.