Գիորգի Թումասյանի ուղին
Գործնական փորձ
Համալսարանական լսարաններն ու հեղինակավոր միջազգային ծրագրերն ինձ տվեցին հիմնարար գիտելիքներ, վերլուծական գործիքակազմ և պետական կառուցվածքի իդեալական մոդելների ըմբռնում։ Սակայն բավական արագ ես հանգեցի ակնհայտ եզրակացության. իշխանության անատոմիան անհնար է մինչև վերջ ըմբռնել բացառապես գրքերով ու դասախոսություններով։ Քաղաքականությունը, դիվանագիտությունն ու պետական կառավարումն այլ կերպ ես հասկանում, երբ դրանց առնչվում ես գործնական աշխատանքում։ Ինձ ավելի ու ավելի էր հուզում այն հարցը. գոյություն ունե՞ն արդյոք պետության կառավարման այնպիսի օրենքներ, որոնց մասին չեն խոսում ակադեմիական պատերից ներս։ Կա՞ արդյոք այն առանձնահատուկ գիտելիքը կամ ըմբռնումը, որը մարդուն բացահայտվում է միայն արդեն իշխանության մեջ գտնվելիս։
Հենց այդ պատճառով դեռևս ուսանողական տարիներին իմ կյանքի հետագիծը կտրուկ դուրս եկավ դասական ակադեմիզմի շրջանակներից։ Ինձ համար արդեն քիչ էր աշխարհաքաղաքականությունը կողքից ուսումնասիրելը. ես ձգտում էի ներսից տեսնել, թե ինչպես են ձևավորվում ապագա էլիտաները, ինչպես են ծնվում տեկտոնական հասարակական շարժումները, և թե ինչպես է չոր տեսությունը վերաձուլվում իրական պրակտիկայի։
Իմ առաջին լայնածավալ մուտքը հանրային ասպարեզ տեղի ունեցավ երիտասարդական դիվանագիտության կառույցների միջոցով։ Դեռ դպրոցական տարիներին՝ 2011 թվականին, ինձ համար մեկնարկային կետ դարձան մեր դպրոց «Համընդհանուր խաղաղության ֆեդերացիայի» (ՄԱԿ-ի ECOSOC-ում հատուկ խորհրդակցական կարգավիճակ ունեցող միջազգային կազմակերպություն) ներկայացուցչի կանոնավոր այցելությունները, որոնք հաստատված էին Վրաստանի կրթության և գիտության նախարարության կողմից։ Նրա կողմից վարվող քննարկումները՝ նվիրված գլոբալ օրակարգին և ՄԱԿ-ի մեխանիզմներին, ակնթարթորեն գրավեցին իմ գիտակցությունը։ Ես ներգրավվեցի այդ մտավոր աշխատանքի մեջ առավելագույն հստակությամբ ու նվիրումով՝ դառնալով բոլոր նիստերի ամենաակտիվ մասնակիցը։
Այդ առաջին բեկման արդյունքը դարձավ նույն թվականին ինձ «Խաղաղության երիտասարդ դեսպանի» կարգավիճակի շնորհումը։ Տասնվեցամյա պատանու համար դա ոչ միայն խորհրդանշական նվաճում էր, այլև շոշափելի մտային հանգրվան։ Այդ ճանաչումն ամրապնդեց ՄԱԿ-ում մի օր հանդես գալու իմ ձգտումը՝ նպատակը դարձնելով ավելի շոշափելի։ Այդ տարիներին ես հսկայական հույսեր էի տածում այդ կազմակերպության հանդեպ՝ անկեղծորեն այն համարելով մարդկության գլխավոր արբիտրն ու մոլորակային արդարության բարձրագույն պատվարը։ Դա միջազգային ինստիտուտների ուժի հանդեպ մաքուր, ռոմանտիկ հավատի շրջան էր՝ մի հավատի, որին տարիներ անց վիճակված էր անցնել իրական աշխարհաքաղաքականության ամենադաժան ու անողոք քննությունը։
2013 թվականին ես մասնակցեցի վրացերեն լեզվով երիտասարդական դիվանագիտական համապետական բանավեճերին։ Ամբողջ երկրից երեք հարյուր ուժեղագույն մասնակիցների մեջ ինձ հաջողվեց զբաղեցնել առաջին տեղը։ Այդ հաղթանակն ինձ համար ուներ ոչ այնքան խորհրդանշական, որքան խորապես կիրառական նշանակություն. այն ակնառու ցույց տվեց, թե ինչպիսի ջախջախիչ ուժ ունեն անթերի փաստարկումը, մտածողության երկաթյա կարգապահությունն ու մարդկանց առաջնորդելու կարողությունը։ Հաղթանակի մրցանակը դարձավ իմ առաջին միջազգային ուղևորությունը՝ Ֆրանսիա, Ստրասբուրգ, որտեղ այցելեցի Եվրախորհրդարան, Եվրոպայի խորհուրդ և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան։ Ես դեռ 17 տարեկան էի և հորս իրավական համաձայնությամբ առաջին անգամ մեկնեցի Եվրոպա, որպեսզի սեփական աչքերով տեսնեմ եվրոպական և միջազգային կառույցների ճարտարապետությունը։
Դրանից կարճ ժամանակ անց ես գլխավորեցի Վրաստանում այդ պահին ամենախոշոր երիտասարդական կազմակերպության միջազգային հարաբերությունների դեպարտամենտը՝ այդ բազայի վրա ծավալելով լայնածավալ միջազգային երիտասարդական դիվանագիտական միջոցառումներ։ Այդ ծրագրերի միջոցով, որոնք համախմբում էին հազարավոր երիտասարդ պատվիրակների, մենք ստեղծում էինք կադրերի դարբնոց. այդ երիտասարդներից շատերը հետագայում անցան պետական ծառայության և իրական դիվանագիտության ոլորտ։ Այդ ժամանակ ես առաջին անգամ գիտակցեցի ռազմավարական ճշմարտությունը. մարդկային կապիտալի պատրաստումը ազգային անվտանգության հիմքն է։ Պետությունները չեն կառուցվում թղթի վրա թանաքով, դրանք կառուցվում են պատրաստված կադրերով։
Զուգահեռաբար ընթանում էր իմ արագընթաց մուտքը Վրաստանի դիվանագիտական դաշտ։ Թեև ես չէի սովորում Թբիլիսիի պետական համալսարանում, սակայն ընդգրկվեցի ԹՊՀ-ին կից Վրաստանի երիտասարդ դիվանագետների ակումբի կազմում, ընտրվեցի դրա կոնգրեսի անդամ, իսկ 2014–2015 թվականներին դարձա այդ կազմակերպության վարչության նախագահը։ Միաժամանակ համակուրսեցիներիս հետ մենք Թբիլիսիի Ազատ համալսարանին կից հիմնեցինք Ապագա դիվանագետների ակումբը։ Նույն ժամանակահատվածում ես ընտրվեցի Վրաստանի Երիտասարդական խորհրդարանի պատգամավոր, որտեղ աշխատում էի արտաքին հարաբերությունների, եվրոպական ինտեգրման և պաշտպանության հանձնաժողովում։ Դա տարածաշրջանի ապագա քաղաքական էլիտաների ձևավորման մեխանիզմների և հորիզոնական կապերի ըմբռնման անգնահատելի դպրոց էր։
Այդ նույն տարիներին ես առաջին անգամ ներսից ուսումնասիրեցի ընտրական գործընթացները։ 2013 թվականի Վրաստանի նախագահական ընտրություններում և 2014 թվականի տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններում՝ որպես հեղինակավոր «Բազմազգ Վրաստան» կազմակերպության պաշտոնական հավատարմագրված դիտորդ, ես ուսումնասիրեցի ընտրական համակարգերի տեխնոլոգիան և քաղաքացիական վերահսկողության մեխանիզմը։ Այդ փորձը վերջնականապես ցրեց իմ պատանեկան պատրանքները. ժողովրդավարության կայունությունը որոշվում է ոչ թե գեղեցիկ հռչակագրերով, այլ ինստիտուտների խիստ որակով և ամենօրյա վերահսկողության ռեժիմով օրենքի տառը պաշտպանելու հասարակության ունակությամբ։
Սրան զուգահեռ սկսվեց իմ համակարգված գործունեությունը հայկական համայնքային դաշտում։ Ամեն ինչ սկսվեց Վրաստանի Հայ համայնքային հարթակում կատարած հետազոտական աշխատանքից. հարթակն այդ ժամանակ կոչվում էր «Արձագանք»։ Այնտեղ ես ուսումնասիրում էի հասարակական-քաղաքական միտումների, ինտեգրման և հայ համայնքի իրավունքների պաշտպանության հարցերը։ Սակայն չոր վերլուծությունը շատ արագ վերաճեց համայնքային ծառայության։ Ես դեմ առ դեմ բախվեցի մարդկանց իրական խնդիրներին և գիտակցեցի անձնական պատասխանատվությունս այս հողի վրա իմ ժողովրդի ճակատագրի համար։ Այդ փորձն ամուր հիմք դրեց համայնքի իրավունքների պաշտպանությանն ուղղված իմ հետագա բազմամյա պայքարին։
Համայնքային գործունեությանը զուգահեռ անմիջապես Թբիլիսիի հողի վրա իմ ուժերի ներդրման կարևորագույն կետ դարձավ ակտիվ անդամակցությունը «Թիֆլիսի Համքար» քաղաքացիական նախաձեռնությանը՝ Վրաստանի մայրաքաղաքի՝ իմ հարազատ Թբիլիսիի պատմական, ճարտարապետական և մշակութային ժառանգության պահպանման առաջատար իրավապաշտպան կազմակերպությանը։
Ինձ համար դա միայն հասարակական հոբբի չէր։ Քաղաքիս հին թաղամասերը, դարավոր շենքերն ու ինքնատիպ քաղաքային միջավայրը քաոսային առևտրային կառուցապատումից պաշտպանելը դարձավ հանրային տարածքի նկատմամբ պատասխանատվության իմ առաջին գործնական դպրոցը։
Հենց այդ ժամանակ՝ տանելով հյուծիչ ջատագովական ու լուսավորչական պայքար հին Թիֆլիսի համար, ես հանգեցի մի հիմնարար եզրակացության, որը հետագայում դրեցի իմ Դոկտրինի հիմքում. սեփական ճարտարապետական ժառանգության քայքայման ու ավերման նկատմամբ անտարբերությունը բացահայտում է հանրային պատասխանատվության և կառավարման թերություններ։ Այդ նույն թերությունները կարող են թուլացնել նաև պետության անվտանգությունը։ Ճարտարապետությունն ու բնակավայրերի հյուսվածքը պարզապես անշարժ գույք չեն․ դրանք ազգի մտածակերպի, աշխարհընկալման և ներքին կարգի նյութական արտահայտությունն են։
Մինչդեռ իմ գործունեության միջազգային աշխարհագրությունն արագորեն ընդլայնվում էր։ 2014 թվականին ես ստացա արդեն «Խաղաղության դեսպանի» միջազգային կարգավիճակ ՄԱԿ-ում հատուկ կարգավիճակ ունեցող «Համընդհանուր խաղաղության ֆեդերացիայի» կողմից և դարձա մերձավորարևելյան կարգավորման հարցերով խոշոր միջազգային համաժողովի պատվիրակ Իսրայելի Պետությունում՝ Երուսաղեմում։ Նույն 2014 թվականին ես Վրաստանից մասնակցեցի ԱՄՆ-ի Նյու Յորք քաղաքում՝ ՄԱԿ-ի կենտրոնակայանում անցկացված Երիտասարդական ասամբլեային։ Դա իմ առաջին այցն էր Միացյալ Նահանգներ։
Տասնիննամյա երիտասարդի համար, ում տոհմական հիշողությունն անքակտելիորեն կապված էր Կարսի, Թբիլիսիի և Երևանի հետ, ելույթը Նյու Յորքի և Երուսաղեմի գլխավոր հարթակներում կարևոր խորհրդանշական հանգրվան էր։ Սակայն այդ ուղևորությունների գլխավոր արդյունքը ոչ թե դիվանագիտական ընդունելություններն էին, այլ մեկ՝ ծայրաստիճան կոշտ ու սթափեցնող եզրակացություն։
Որքան ավելի շատ էի ծանոթանում գլոբալ ինստիտուտներին և միջազգային ճարտարապետությանը, այնքան ավելի հստակ էի հասկանում մի պարզ ճշմարտություն. ներկայիս աշխարհակարգում ոչ մի միջազգային կազմակերպություն չի կարող ժողովրդի համար փոխարինել սեփական հզոր Պետությանը։
Միջազգային աջակցությունը փոփոխական է, դաշնակիցներն առաջնորդվում են նախ և առաջ սեփական շահերով, իսկ դիվանագիտությունն ուժերի իրական հարաբերակցությունը վերածում է պետության շահերը պաշտպանող պայմանավորվածությունների և նոր հնարավորությունների։ Աշխարհը խուլ է պատմական վիրավորանքների, բողոքների ու զգացմունքների նկատմամբ. աշխարհը հարգում է միայն կոմպետենտությունը, կազմակերպված ուժը և սեփական ինքնիշխան շահերն ինքնուրույն՝ զենքը ձեռքին ու ինստիտուտները թիկունքում, պաշտպանելու ունակությունը։
Հենց Միացյալ Նահանգներում՝ ՄԱԿ-ի հարթակներում, ինչպես նաև Իսրայելի Պետությունում իմ մեջ վերջնականապես բյուրեղացավ այն համոզմունքը, որը դարձավ իմ աշխարհայացքի գլխավոր առանցքներից մեկը. ժողովրդի ապագան որոշվում է ոչ թե նրա թափած արցունքների և ներկայացրած բողոքների քանակով, ոչ թե անցյալի ողբերգությունների մասշտաբով ու պատմական արդարությամբ, այլ նրա կողմից ստեղծված պետական և այլ ինստիտուտների որակով ու հզորությամբ։