გიორგი ტუმასიანის გზა
პრაქტიკული გამოცდილება
საუნივერსიტეტო აუდიტორიებმა და პრესტიჟულმა საერთაშორისო პროგრამებმა ფუნდამენტური ცოდნა, ანალიტიკური ინსტრუმენტები და სახელმწიფო მოწყობის იდეალური მოდელების გაგება მომცა. თუმცა საკმაოდ მალე მივედი აშკარა დასკვნამდე: ხელისუფლების ანატომიის სრულად გაგება მხოლოდ წიგნებითა და ლექციებით შეუძლებელია. პოლიტიკას, დიპლომატიასა და საჯარო მმართველობას სხვაგვარად იგებ, როცა მათ პრაქტიკულ მუშაობაში ეხები. სულ უფრო მეტად მაწუხებდა კითხვა: არსებობს თუ არა სახელმწიფოს მართვის ისეთი კანონები, რომლებზეც აკადემიურ კედლებში არ საუბრობენ? არსებობს თუ არა განსაკუთრებული ცოდნა ან გაგება, რომელიც ადამიანს მხოლოდ ხელისუფლებაში ყოფნისას ეძლევა?
სწორედ ამიტომ ჯერ კიდევ სტუდენტობისას ჩემი ცხოვრების ტრაექტორია მკვეთრად გასცდა კლასიკური აკადემიზმის ფარგლებს. გეოპოლიტიკის გვერდიდან შესწავლა ჩემთვის უკვე საკმარისი აღარ იყო: მსურდა შიგნიდან დამენახა, როგორ ყალიბდება მომავალი ელიტები, როგორ იბადება ტექტონიკური საზოგადოებრივი მოძრაობები და როგორ გარდაიქმნება მშრალი თეორია რეალურ პრაქტიკად.
საზოგადოებრივ ასპარეზზე ჩემი პირველი ფართომასშტაბიანი გასვლა ახალგაზრდული დიპლომატიის სტრუქტურების მეშვეობით მოხდა. ჯერ კიდევ სკოლის წლებში, 2011 წელს, საწყის წერტილად იქცა ჩვენს სკოლაში „საყოველთაო მშვიდობის ფედერაციის“ წარმომადგენლის რეგულარული ვიზიტები, რომლებიც საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს მიერ იყო დამტკიცებული. ეს საერთაშორისო ორგანიზაცია გაეროს ეკონომიკურ და სოციალურ საბჭოში (ECOSOC) სპეციალური საკონსულტაციო სტატუსით სარგებლობდა. მის მიერ გამართული დისკუსიები გლობალური დღის წესრიგისა და გაეროს მექანიზმების შესახებ მაშინვე მოექცა ჩემი ყურადღების ცენტრში. ამ ინტელექტუალურ საქმიანობაში მაქსიმალური მიზანმიმართულებითა და თავდადებით ჩავერთე და ყველა შეხვედრის ყველაზე აქტიური მონაწილე გავხდი.
ამ პირველი გარდატეხის შედეგი გახდა იმავე წელს ჩემთვის „მშვიდობის ახალგაზრდა ელჩის“ სტატუსის მინიჭება. თექვსმეტი წლის მოზარდისთვის ეს მხოლოდ სიმბოლური მიღწევა არ იყო — იგი ხელშესახები ინტელექტუალური ეტაპიც აღმოჩნდა. ამ აღიარებამ განამტკიცა ჩემი სურვილი, ერთ დღეს გაეროში გამოვსულიყავი, და ეს მიზანი უფრო კონკრეტული გახადა. იმ წლებში ამ ორგანიზაციაზე უზარმაზარ იმედებს ვამყარებდი: გულწრფელად მიმაჩნდა იგი კაცობრიობის მთავარ არბიტრად და პლანეტარული სამართლიანობის უმაღლეს საყრდენად. ეს საერთაშორისო ინსტიტუტების ძალისადმი წმინდა, რომანტიკული რწმენის პერიოდი იყო — რწმენისა, რომელსაც წლების შემდეგ რეალური გეოპოლიტიკის ყველაზე სასტიკი და დაუნდობელი გამოცდის გავლა ელოდა.
2013 წელს მონაწილეობა მივიღე ქართულ ენაზე გამართულ ახალგაზრდულ დიპლომატიურ დებატებში ქვეყნის მასშტაბით. მთელი საქართველოდან შერჩეულ სამას უძლიერეს მონაწილეს შორის პირველი ადგილის დაკავება შევძელი. ამ გამარჯვებას ჩემთვის არა იმდენად სიმბოლური, რამდენადაც ღრმად პრაქტიკული მნიშვნელობა ჰქონდა: მან თვალსაჩინოდ დამანახა, რა გამანადგურებელი ძალა აქვს უნაკლო არგუმენტაციას, აზროვნების რკინის დისციპლინასა და ადამიანების ლიდერობის უნარს. გამარჯვების ჯილდო გახდა ჩემი პირველი საერთაშორისო მოგზაურობა საფრანგეთში, სტრასბურგში, სადაც მოვინახულე ევროპარლამენტი, ევროპის საბჭო და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო. ჯერ კიდევ 17 წლის ვიყავი და მამის სამართლებრივი თანხმობით პირველად გავემგზავრე ევროპაში, რათა საკუთარი თვალით მენახა ევროპული და საერთაშორისო სტრუქტურების არქიტექტურა.
ამის შემდეგ მალევე სათავეში ჩავუდექი იმ დროისთვის საქართველოში ყველაზე დიდი ახალგაზრდული ორგანიზაციის საერთაშორისო ურთიერთობების დეპარტამენტს და მის ბაზაზე ფართომასშტაბიანი საერთაშორისო ახალგაზრდული დიპლომატიური ღონისძიებები განვავითარე. ამ პროგრამებით, რომლებიც ათასობით ახალგაზრდა დელეგატს აერთიანებდა, კადრების სამჭედლოს ვქმნიდით: ბევრი მათგანი შემდგომ საჯარო სამსახურსა და რეალურ დიპლომატიაში გადავიდა. მაშინ პირველად გავაცნობიერე სტრატეგიული ჭეშმარიტება: ადამიანური კაპიტალის მომზადება ეროვნული უსაფრთხოების საფუძველია. სახელმწიფოები ქაღალდზე მელნით კი არ შენდება, არამედ მომზადებული კადრებით.
პარალელურად სწრაფად შევდიოდი საქართველოს დიპლომატიურ სივრცეში. მიუხედავად იმისა, რომ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში არ ვსწავლობდი, თსუ-სთან არსებულ საქართველოს ახალგაზრდა დიპლომატთა კლუბში გავწევრიანდი, მისი კონგრესის წევრად ამირჩიეს, ხოლო 2014–2015 წლებში ორგანიზაციის გამგეობის თავმჯდომარე გავხდი. ამავე დროს თანაკურსელებთან ერთად თბილისის თავისუფალ უნივერსიტეტთან დავაარსეთ მომავალი დიპლომატების კლუბი. იმავე პერიოდში საქართველოს ახალგაზრდული პარლამენტის დეპუტატად ამირჩიეს, სადაც საგარეო ურთიერთობების, ევროპული ინტეგრაციისა და თავდაცვის კომიტეტში ვმუშაობდი. ეს რეგიონის მომავალი პოლიტიკური ელიტების ფორმირების მექანიზმებისა და ჰორიზონტალური კავშირების გაგების ფასდაუდებელი სკოლა იყო.
იმავე წლებში პირველად შევისწავლე საარჩევნო პროცესები შიგნიდან. საქართველოს 2013 წლის საპრეზიდენტო და 2014 წლის ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებზე, როგორც ავტორიტეტული ორგანიზაციის „მრავალეროვანი საქართველო“ ოფიციალურად აკრედიტებული დამკვირვებელი, ვსწავლობდი საარჩევნო სისტემების ტექნოლოგიასა და სამოქალაქო კონტროლის მექანიზმს. ამ გამოცდილებამ საბოლოოდ გაფანტა ჩემი ახალგაზრდული ილუზიები: დემოკრატიის მდგრადობას განსაზღვრავს არა ლამაზი დეკლარაციები, არამედ ინსტიტუტების მკაცრი ხარისხი და საზოგადოების უნარი, ყოველდღიური კონტროლის რეჟიმში დაიცვას კანონის თითოეული მოთხოვნა.
ამასთან ერთად დაიწყო ჩემი სისტემური საქმიანობა სომხური სათემო სფეროს ფარგლებში. ყველაფერი საქართველოს სომხური სათემო პლატფორმის კვლევითი საქმიანობით დაიწყო: იმ დროს პლატფორმას „არძაგანკი“ ერქვა. იქ საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ ტენდენციებს, ინტეგრაციასა და სომხური თემის უფლებების დაცვის საკითხებს ვსწავლობდი. თუმცა მშრალი ანალიზი ძალიან მალე სათემო სამსახურად გადაიქცა. უშუალოდ შევეჯახე ადამიანების რეალურ პრობლემებს და გავაცნობიერე პირადი პასუხისმგებლობა ამ მიწაზე ჩემი ხალხის ბედის წინაშე. ამ გამოცდილებამ მყარი საფუძველი ჩაუყარა თემის უფლებების დასაცავად ჩემს შემდგომ მრავალწლიან ბრძოლას.
სათემო საქმიანობის პარალელურად, უშუალოდ თბილისში ჩემი ძალისხმევის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მიმართულება გახდა აქტიური წევრობა სამოქალაქო ინიციატივაში „ტფილისის ჰამქარი“ — უფლებადამცველ ორგანიზაციაში, რომელიც საქართველოს დედაქალაქის, ჩემი მშობლიური თბილისის, ისტორიული, არქიტექტურული და კულტურული მემკვიდრეობის შენარჩუნებისთვის წამყვან როლს ასრულებს.
ჩემთვის ეს მხოლოდ საზოგადოებრივი ჰობი არ იყო. ჩემი ქალაქის ძველი უბნების, საუკუნოვანი შენობებისა და თვითმყოფადი ურბანული გარემოს ქაოსური კომერციული განაშენიანებისგან დაცვა საზოგადოებრივი სივრცის მიმართ პასუხისმგებლობის პირველი პრაქტიკული სკოლა გახდა.
სწორედ მაშინ, ძველი ტფილისისთვის დამღლელი ადვოკატირებისა და საგანმანათლებლო ბრძოლის დროს, მივედი ფუნდამენტურ დასკვნამდე, რომელიც შემდგომ ჩემი დოქტრინის საფუძველში ჩავდე: საკუთარი არქიტექტურული მემკვიდრეობის დაშლისა და განადგურებისადმი გულგრილობა საზოგადოებრივი პასუხისმგებლობისა და მმართველობის ნაკლოვანებებს ავლენს. იმავე ნაკლოვანებებს სახელმწიფოს უსაფრთხოების დასუსტებაც შეუძლია. არქიტექტურა და დასახლებების ქსოვილი უბრალოდ უძრავი ქონება არ არის — ისინი ერის აზროვნების, მსოფლაღქმისა და შინაგანი წესრიგის მატერიალური გამოხატულებაა.
ამასობაში ჩემი საქმიანობის საერთაშორისო გეოგრაფია სწრაფად ფართოვდებოდა. 2014 წელს გაეროში სპეციალური სტატუსის მქონე „საყოველთაო მშვიდობის ფედერაციამ“ უკვე „მშვიდობის ელჩის“ საერთაშორისო სტატუსი მომანიჭა და ისრაელის სახელმწიფოში, იერუსალიმში, ახლო აღმოსავლეთის კონფლიქტების მოგვარების საკითხებზე გამართული დიდი საერთაშორისო კონფერენციის დელეგატი გავხდი. იმავე 2014 წელს საქართველოდან მონაწილეობა მივიღე აშშ-ის ქალაქ ნიუ-იორკში, გაეროს შტაბბინაში გამართულ ახალგაზრდულ ასამბლეაში. ეს ჩემი პირველი ვიზიტი იყო შეერთებულ შტატებში.
ცხრამეტი წლის ახალგაზრდისთვის, რომლის საგვარეულო მეხსიერება განუყოფლად უკავშირდებოდა ყარსს, თბილისსა და ერევანს, ნიუ-იორკისა და იერუსალიმის მთავარ პლატფორმებზე გამოსვლა მნიშვნელოვანი სიმბოლური ეტაპი იყო. თუმცა ამ მოგზაურობების მთავარი შედეგი დიპლომატიური მიღებები კი არ აღმოჩნდა, არამედ ერთი უკიდურესად მკაცრი და გამომაფხიზლებელი დასკვნა.
რაც უფრო მეტად ვეცნობოდი გლობალურ ინსტიტუტებსა და საერთაშორისო არქიტექტურას, მით უფრო მკაფიოდ ვიაზრებდი მარტივ ჭეშმარიტებას: დღევანდელ მსოფლიო წესრიგში ვერცერთი საერთაშორისო ორგანიზაცია ვერ ჩაანაცვლებს ხალხისთვის საკუთარ ძლიერ სახელმწიფოს.
საერთაშორისო მხარდაჭერა ცვალებადია, მოკავშირეები უპირველესად საკუთარი ინტერესებით ხელმძღვანელობენ, ხოლო დიპლომატია ძალთა რეალურ თანაფარდობას სახელმწიფოს ინტერესების დამცველ შეთანხმებებად და ახალ შესაძლებლობებად გარდაქმნის. მსოფლიო ყრუა ისტორიული წყენის, საჩივრებისა და ემოციების მიმართ: იგი პატივს სცემს მხოლოდ კომპეტენციას, ორგანიზებულ ძალასა და საკუთარი სუვერენული ინტერესების დამოუკიდებლად დაცვის უნარს — იარაღით ხელში და ინსტიტუტებით ზურგს უკან.
სწორედ შეერთებულ შტატებში, გაეროს პლატფორმებზე, ასევე ისრაელის სახელმწიფოში, ჩემში საბოლოოდ ჩამოყალიბდა რწმენა, რომელიც ჩემი მსოფლმხედველობის ერთ-ერთ მთავარ ღერძად იქცა: ხალხის მომავალს განსაზღვრავს არა მის მიერ დაღვრილი ცრემლებისა და წარდგენილი საჩივრების რაოდენობა, არა წარსულის ტრაგედიების მასშტაბი და ისტორიული სამართლიანობა, არამედ მის მიერ შექმნილი სახელმწიფო და სხვა ინსტიტუტების ხარისხი და სიძლიერე.