გიორგი ტუმასიანის გზა
პასუხისმგებლობა
2015 წელს ჩემი ინტერესი საჯარო მმართველობის, ინსტიტუტების არქიტექტურისა და საზოგადოებრივი პროცესების მიმართ საბოლოოდ გასცდა წმინდა აკადემიური კვლევის ფარგლებს. დადგა გარდამტეხი მომენტი, როდესაც დაგროვილი ცოდნა მკაცრ პრაქტიკაში უნდა გამომეცადა. მანამდე პოლიტიკურ სისტემებსა და ხელისუფლების მექანიზმებს გარედან ვსწავლობდი. ახლა ბედმა შესაძლებლობა მომცა, მენახა, როგორ მოქმედებს მმართველობის კანონები ცოცხალ, არაპროგნოზირებად რეალობაში.
სწორედ მაშინ, ოცი წლის ასაკში, მომანდეს საქართველოს სომხური სათემო პლატფორმის — სომხური თემის საკვანძო დამოუკიდებელი სტრუქტურის — ხელმძღვანელობა. იმ მომენტში ასეთი დონის ერთ-ერთი ყველაზე ახალგაზრდა ხელმძღვანელი გავხდი არა მხოლოდ თემში, არამედ საქართველოს მთელ სამოქალაქო სექტორში. გარეშე დამკვირვებელს ეს შეიძლება პრესტიჟულ საზოგადოებრივ თანამდებობად მოსჩვენებოდა. ჩემთვის კი იგი პირველი უკომპრომისო გამოცდა გახდა: შემეძლო თუ არა ათასობით ადამიანის წინაშე პირადი პასუხისმგებლობის აღება, დროის მკაცრი დეფიციტის პირობებში გადაწყვეტილებების მიღება და სიცოცხლისუნარიანი სტრუქტურების შექმნა.
პირველად აღმოვჩნდი სიტუაციაში, როდესაც პირადი ამბიციები და კერძო შეხედულებები მთლიანად ჩვენი თემის გრძელვადიანი სტრატეგიული ინტერესებისთვის უნდა დამექვემდებარებინა. საჯარო მმართველობის თეორია ჩემს თვალწინ მკაცრ პრაქტიკად იქცეოდა: უკიდურესად შეზღუდული რესურსების განაწილებად, დიპლომატიური ურთიერთობების აგებად, კრიზისული სიტუაციების პრევენციად და მოგვარებად, გრძელვადიან დაგეგმვად. სწორედ მაშინ ჩამოვაყალიბე პრინციპი, რომელიც შემდგომ ჩემი პოლიტიკური ფილოსოფიის საფუძველში მოექცა: ლიდერობა არ იწყება მანდატის, ხელმოწერის უფლების ან სავარძლის მიღებით. იგი იბადება იმ წამს, როდესაც მთელ პასუხისმგებლობას საკუთარ თავზე იღებ. ლიდერის მასშტაბს განსაზღვრავს მის მიერ აღებული პირადი პასუხისმგებლობის მოცულობა და ამ არჩევანის დამადასტურებელი რეალური მოქმედებების წონა.
საქართველოს სომხური თემი ისტორიულად რამდენიმე ტექტონიკური ფილის გადაკვეთაზე იმყოფებოდა. ერთი მხრივ, იგი საქართველოს განუყოფელი ნაწილია, ღრმად ინტეგრირებული მის საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ ქსოვილში. მეორე მხრივ, მას დედა სომხეთთან განუყოფელი კავშირი აქვს შენარჩუნებული. ორგანიზაციის ხელმძღვანელობის წლებში ჩემი მიზანი იყო არა მხოლოდ თემის მიმდინარე პრობლემების გადაწყვეტა, არამედ საქართველოსა და სომხეთს შორის სტრატეგიული ალიანსის შექმნის ხელშეწყობაც. 2018 წლის რევოლუციამდე სისტემური დიალოგის დამყარების ყველა მცდელობას ბლოკავდნენ ადამიანები, რომლებიც იმ დროს ერევანში ხელისუფლების სათავეში იდგნენ. რევოლუციის შემდეგ, ყოფილი სახელმწიფო აპარატის ცალკეული რგოლების ინერციისა და წინააღმდეგობის მიუხედავად, შევძელით იმ საკვანძო გამოწვევების დაძლევა, რომლებიც ორმხრივი ურთიერთობების განვითარებასა და გაღრმავებას აფერხებდა.
2016 წელს პლატფორმის საქმიანობის ფარგლებში ინიციატივა გამოვიჩინე და ქვეყნის რეგიონებში ფართომასშტაბიანი საერთო-ეროვნული ტური განვახორციელე. მოვინახულე თითქმის ყველა ქალაქი, რაიონი და სოფელი, სადაც საქართველოს სომეხი მოსახლეობა ცხოვრობს, მათ შორის ახალქალაქის, ნინოწმინდის, ახალციხის, წალკის, მარნეულის, ოზურგეთისა და ბათუმის რაიონები.
ეს რეგიონული რეალობის ღრმა და პრაქტიკული შეფასება იყო. უშუალოდ ვესაუბრებოდი ადგილობრივ მოსახლეობას, უფროსი თაობის წარმომადგენლებსა და ახალგაზრდებს და ადგილზე ვაფიქსირებდი სოციალური, სამართლებრივი და ინფრასტრუქტურული პრობლემების რეალურ მასშტაბსა და ხასიათს. ამავე დროს ახალგაზრდებისთვის ვატარებდი სემინარებს სამოქალაქო უფლებებისა და საზოგადოებაში ინტეგრაციის ინსტრუმენტების შესახებ. ამ საველე გამოცდილებამ საბოლოოდ გამათავისუფლა კაბინეტური ილუზიებისგან. საკუთარი თვალით ვნახე ჩვენი ხალხის ყოველდღიური ცხოვრება — მისი რეალური სირთულეებით, შეზღუდვებითა და შესაძლებლობებით, შელამაზებისა და შუამავლობით ჩამოყალიბებული წარმოდგენების გარეშე.
სწორედ მაშინ განმიმტკიცდა რწმენა, რომ ნებისმიერი ისტორიული ცვლილება უნაყოფოა, თუ მდგრად ინსტიტუტებს არ ეყრდნობა. შეიძლება შთამბეჭდავი ღონისძიება ჩაატარო ან ხმაურიანი საინფორმაციო კამპანია წამოიწყო. შეიძლება მგზნებარე სიტყვით გამოხვიდე. მაგრამ გრძელვადიან შედეგს მხოლოდ სტრუქტურები იძლევა.
ისტორიაში რეალური და შეუქცევადი ცვლილებები მხოლოდ მაშინ ხდება, როდესაც იქმნება ისეთი სტრუქტურები და ინსტიტუტები, რომლებსაც ათწლეულებისა და საუკუნეების განმავლობაში ეფექტიანად მუშაობა შეუძლია — თაობათა ცვლისა და ხელისუფლების სათავეში მდგომი პირების ცვლილებისგან დამოუკიდებლად.
სწორედ ამ ინსტიტუციური გააზრებიდან დაიბადა რეგიონული განვითარების ჩემი საკუთარი პლატფორმები. 2015 წელს, როდესაც გაერომ მდგრადი განვითარების გლობალური დღის წესრიგი მიიღო — 17 სტრატეგიული მიზანი 2030 წლამდე — „კავკასიაში გაეროს მდგრადი განვითარების მიზნების ფონდის“ შექმნა წამოვიწყე, რათა ეს გლობალური მექანიზმი ადგილობრივ ნიადაგზე გადმომეტანა. ეს ანალიზიდან ინსტიტუციურ მშენებლობაზე გადასვლის ნაბიჯი გახდა: გაეროს პლატფორმაზე უკვე პრინციპულად ახალი სტატუსით დავბრუნდი და გაეროს სტრუქტურების უშუალო მხარდაჭერით საქართველოში ფართომასშტაბიან რეგიონულ პროგრამებს ვგეგმავდი და ვატარებდი.
იმავე 2015 წელს წამოვიწყე „კავკასიის დიპლომატიის აკადემიის“ შექმნა, როგორც ანალიტიკური და საგანმანათლებლო ცენტრისა, რომლის მიზანი იყო კავკასიის გეოპოლიტიკური პროცესების ყოვლისმომცველი შესწავლა, სპეციალისტების ახალი თაობის ჩამოყალიბება და რეგიონში დიპლომატიური დიალოგის დამოუკიდებელი პლატფორმების შექმნა.
იმავე პერიოდში ჩემმა საქმიანობამ საერთაშორისო აღიარებაც მოიპოვა: როგორც საგარეო პოლიტიკის ახალგაზრდა სპეციალისტი, ვაშინგტონში მოქმედ საერთაშორისო პროფესიულ ქსელში Young Professionals in Foreign Policy (YPFP, „საგარეო პოლიტიკის ახალგაზრდა პროფესიონალები“) გავწევრიანდი.
პარალელურად ჩემს საქმიანობაში განსაკუთრებული, ღრმად დრამატული ადგილი დაიკავა არაოფიციალურმა დიპლომატიამ. რამდენიმე წლის განმავლობაში უშუალოდ ვმონაწილეობდი რეგიონის გარდამტეხ წერტილებში განხორციელებულ ურთულეს სამშვიდობო ინიციატივებში. 2015 წელს ჩართული ვიყავი საქართველოში, თეკალში, სამი სახელმწიფოს საზღვართან მიმდინარე სომხურ-ქართულ-აზერბაიჯანულ სამმხრივ სამშვიდობო პროცესში, სადაც ომით გაყოფილ საზოგადოებებს შორის ნდობის საერთო საფუძვლის მოძებნას ცდილობდნენ. მოგვიანებით, სამოქალაქო ფორუმის ფარგლებში და ჩემ მიერ დაარსებული შერიგების ახალგაზრდული მოძრაობის ეგიდით, ვმონაწილეობდი ქართულ-ოსურ და ქართულ-აფხაზურ შერიგების პროცესებში, რომლებიც ნეიტრალურ პლატფორმებზე — პოლონეთში, სერბეთსა და სომხეთში — მიმდინარეობდა.
ვიდეოები
ამ გამოცდილებამ მძიმე, ღრმად გამომაფხიზლებელი შთაბეჭდილება დამიტოვა. ერთი მხრივ, ადამიანური დიალოგის უზარმაზარი ღირებულება დავინახე. მეორე მხრივ, სამუდამოდ გავთავისუფლდი ვარდისფერი ილუზიებისგან. გავაცნობიერე: ვერანაირი დიალოგი, კეთილი განზრახვა თუ საერთაშორისო შუამავლების მემორანდუმი ვერ ჩაანაცვლებს ერის უსაფრთხოებასა და ინსტიტუციურ ძალას. სამშვიდობო საქმიანობას დაძაბულობის დროებით შემცირება შეუძლია, მაგრამ საკუთარი მოქალაქეების ფიზიკური გადარჩენის გარანტიას მხოლოდ ძლიერი, კბილებამდე შეიარაღებული და უნაკლოდ მართული სახელმწიფო იძლევა. მშვიდობისა და ძალის საკითხები ერთმანეთს არ ეწინააღმდეგება: ისინი ერთი საერთო, სასტიკი რეალობის ორი მხარეა. მშვიდობა ძალის ფუნქციაა.
2016 წელს საქართველოს სახალხო დამცველთან არსებულ ეროვნულ უმცირესობათა საბჭოში გავწევრიანდი და სათემო საკითხების წარმომადგენლობაზე მუშაობა ამ პლატფორმაზეც გავაგრძელე. საბჭოს მუშაობაში მონაწილეობამ შესაძლებლობა მომცა, სახელმწიფო სტრუქტურებთან დიალოგში თემის პრობლემები დამეყენებინა და მათი გადაწყვეტის გზების შემუშავებაში მიმეღო მონაწილეობა.
იმავე 2016 წელს მოხდა მოვლენა, რომელმაც საერთაშორისო დონეზე საბოლოოდ გამოკვეთა ჩემი, როგორც თემის წარმომადგენლის, სტატუსი. სომხეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ მიმიწვია ერევანში გამართულ გლობალურ ფორუმზე „გენოციდის დანაშაულის წინააღმდეგ“, რათა ოფიციალურად წარმომედგინა საქართველოს სომხობა. ადამიანისთვის, რომლის ძარღვებშიც ყარსის დამცველთა სისხლი მიედინება, ამ მომენტს უზარმაზარი ეგზისტენციური მნიშვნელობა ჰქონდა. ერევნის მაღალ ტრიბუნასთან ვიდექი და მკაფიოდ ვაცნობიერებდი: წარმოვადგენდი არა პირადად საკუთარ თავს ან ცალკეულ საზოგადოებრივ სტრუქტურას, არამედ საქართველოს მთელ სომხურ თემს, რომელიც ჩემს უკან იდგა. ეს საერთაშორისო მანდატი გამყარებული იყო ჩვენი თემის ინტერესების მრავალწლიანი უკომპრომისო დაცვით.