От геноцида к возрождённому Айку

1. Վերադարձ իրական հայկական արժեքներին

Վերածնված Հայքի հիմքում պետք է լինի վերադարձը իրական հայկական արժեքներին։ Տասնամյակների և նույնիսկ դարերի ընթացքում մեր հասարակության մեջ արմատավորվել են օտար արժեքներ՝ անպատասխանատվություն, անտարբերություն, կոռուպցիա, գողություն և մարդու կյանքի արժեզրկում։ Սրանք քայքայել են պետության հիմքը ներսից։

Իրական հայկական արժեքը հայ մարդն է՝ նրա կյանքը, արժանապատվությունը, ազատությունը և ներուժը։ Պետությունը պետք է կառուցվի այդ արժեքների պաշտպանության վրա։ Վերադարձը հայկական արժեքներին նշանակում է վերականգնել կարգապահությունը, արդարությունը, պատասխանատվությունը, աշխատասիրությունը, գիտելիքի նկատմամբ հարգանքը և ազգային արժանապատվությունը։ Առանց այս ներքին վերականգնման՝ արտաքին ուժ հնարավոր չէ։

2. Պետականությունը՝ որպես գերագույն արժեք

Պատմության հիմնական դասը հստակ է․ առանց պետականության ազգը չի կարող պաշտպանել իրեն։ Հայոց ցեղասպանությունը ոչ միայն ողբերգություն էր, այլ նաև պետականության բացակայության հետևանք։ Ոչ եկեղեցին, ոչ որևէ «պատմական կուսակցություն» չեն կարող փոխարինել պետությանը և այդպիսի օրակարգ այլևս չպետք է ունենան։ Պետությունն է այն միակ գործիքը, որը կազմակերպում, ղեկավարում և պաշտպանում է ազգը՝ դարձնելով այն իրական ուժ։

3. Արդարության և ճշմարտության պատրանքը

Աշխարհը չի գործում արդարության և ճշմարտության սկզբունքներով։ Իրավացի լինելը չի ապահովում անվտանգություն։ Հայերը ունեցել են պատմական արդարություն, սակայն դա չի կանխել ողբերգությունը։ Առանց ուժի և կազմակերպվածության՝ արդարությունը դառնում է դատարկ գաղափար։ Ազգը պետք է հիմնվի իր սեփական ուժի վրա, ոչ թե արտաքին արդարության սպասման։

4. Գիտելիք՝ հավատքի փոխարեն

Եթե աշխարհը չի գործում արդարության հիման վրա, ապա ազգային գոյատևումը չի կարող հիմնվել հավատքի կամ հույսի վրա։ Պատմությունը ցույց է տվել, որ գոյատևում են նրանք, ովքեր ընտրում են գիտելիքը և պատրաստվածությունը։ Ազգը պետք է անցում կատարի պասիվ հավատքից դեպի ակտիվ գիտելիք՝ զարգացնելով տեխնոլոգիաները, գիտությունը և ռազմավարական մտածողությունը։ Ժամանակակից աշխարհում գիտելիքը դառնում է գոյատևման հիմնական գործիք։

Այս ճանապարհը արդեն անցել են հաջողված ազգերը։ Օրինակ՝ Իսրայելը իր անվտանգությունը կառուցել է գիտելիքի, տեխնոլոգիայի և մշտական պատրաստվածության վրա, իսկ Սինգապուրը և Արաբական Միացյալ Էմիրությունները կարճ ժամանակում վերածվել են առաջատար պետությունների՝ կրթության, կառավարման և ռազմավարական մտածողության շնորհիվ։

5. Ազգ-բանակ և իրական անվտանգություն

Հայաստանի համար գոյաբանական վտանգը մշտական է, և դրա պատասխանը պետք է լինի ամբողջական անվտանգություն։ Պետությունը պետք է կառուցվի որպես ամրոց՝ ապահովելով պաշտպանություն ցամաքում, օդում և ստորգետնյա մակարդակում։ Յուրաքանչյուր քաղաքացի պետք է լինի այս համակարգի մաս՝ որպես պատրաստված զինվոր։

Այս մոտեցման հաջող օրինակն է Իսրայելը, որտեղ անվտանգությունը դարձել է ամբողջ հասարակության կազմակերպված համակարգը, ոչ թե միայն բանակի գործառույթը։ «Այլևս երբեքը» պետք է դառնա ոչ թե կարգախոս, այլ գործող մեխանիզմ։

6. Տնտեսական և կրթական բեկում մեկ սերունդում

Ուժեղ պետությունը հնարավոր չէ առանց տնտեսական և մտավոր հզորության։ Հայաստանը պետք է մեկ սերնդի ընթացքում անցում կատարի դեպի զարգացած պետություն՝ հիմնվելով ժամանակակից կրթության վրա։ Պետք է հրաժարվել հնացած համակարգերից և կենտրոնանալ ապագայի վրա՝ տեխնոլոգիաներ, գիտություն, արհեստական բանականություն։

Սինգապուրը ցույց է տվել, որ նույնիսկ փոքր պետությունը կարող է դառնալ համաշխարհային կենտրոն՝ ճիշտ կառավարման և կրթության միջոցով։ Արաբական Միացյալ Էմիրությունները ապացուցել են, որ ռազմավարական տեսլականով հնարավոր է արագ տնտեսական վերափոխում և բարձր կենսամակարդակ։ Հայաստանը պետք է նպատակ դնի ոչ միայն զարգանալ, այլ դառնալ առաջատար։

7. Սոցիալական արդարության մեխանիզմը

Պետությունը պետք է ստեղծի համակարգեր, որոնք կոտրում են աղքատության փակ շրջանը։ Եթե աղքատը մնում է աղքատ, դա համակարգի ձախողում է։ Երբ մի քանի մարդ կուտակում է հսկայական հարստություն, իսկ մեծամասնությունը մնում է պայքարի մեջ, դա արդեն պետություն չէ։ Իրական պետությունը ապահովում է հավասարություն օրենքի առաջ և բանակում՝ առանց արտոնությունների։ Պարտականությունը չի կարող փոխարինվել փողով։ Պետության ուժը չափվում է իր ամենաթույլ քաղաքացիների վիճակով։ Երբ տարեց մարդիկ մուրում են փողոցում, դա պետության արժեքային պարտությունն է։ Վերածնունդը նշանակում է ապահովել արժանապատիվ կյանք յուրաքանչյուրի համար և բացառել անտեսվածությունը։

8. Ներքին պատերազմ՝ ինքնության համար

Ամենակարևոր պայքարը ներսում է։ Ազգը պետք է հաղթահարի «ներքին թշնամուն»՝ կոռուպցիան, անտարբերությունը և անպատասխանատվությունը։ Սա պայքար է արժեքների համար, որտեղ հայկականը պետք է հաղթի օտարացած մտածողությանը։ Առանց այս հաղթանակի՝ արտաքին հաղթանակները ժամանակավոր են։

9. Կարգ, էսթետիկա և տեսանելի պետություն

Քաղաքի և միջավայրի տեսքը արտացոլում է պետության արժեքները։ Երևանի քաոսային կառուցապատումը արժեքային անկազմակերպության արդյունք է։ Վերածնված Հայաստանը պետք է ունենա կարգ, ներդաշնակություն և միասնական տեսլական՝ արտահայտված իր քաղաքներում և ենթակառուցվածքներում։

10. Սփյուռք և ինքնիշխան արտաքին քաղաքականություն

Սփյուռքը պետք է դառնա ռազմավարական ռեսուրս՝ ներգրավված գիտելիքի և կարողությունների հիման վրա։ Արտաքին քաղաքականությունը պետք է լինի սառը և հաշվարկված՝ հիմնված ազգային շահերի վրա։ Ինտեգրումը տարբեր կենտրոնների հետ պետք է իրականացվի միայն պատրաստվածության և չափանիշների հիման վրա՝ պահպանելով լիարժեք ինքնիշխանություն։

Ապրիլի 24՝ սգից դեպի վերածնունդ

Ապրիլի 24-ը պետք է դառնա ոչ միայն հիշատակի, այլ նաև վերաիմաստավորման և նոր սկզբի օր։ Այն պետք է լինի անցյալից դասեր քաղելու և ապագան կառուցելու պահ։

Սա է ճանապարհը՝ ցեղասպանությունից դեպի վերածնված, հզոր, զարգացած և անխոցելի Հայկական պետություն և կազմակերպված ազգ:

Գիորգի Թումասյան